Islak Termometre Sıcaklığı Nedir, Yükselmesi Neden Ölümcül Olabilir?

İnsanı öldüren sıcaklık değildir, terin artık soğutamadığı sıcaklıktır. Bu satırları okuyan çoğu kişi için bu an uzak bir ihtimal gibi görünür, oysa o an milyonlarca insan için çoktan gelmiştir bile ve bunu ölçmenin bir yolu vardır: ıslak termometre sıcaklığı.

Bugüne kadar ıslak termometre sıcaklığı lafını çoğumuz duymadık, ama bundan sonra sıkça karşımıza çıkacak. Islak termometre sıcaklığı, tek başına bir hava durumu rakamı değil, sıcaklık ile nemin birlikte bedene ne yaptığının ölçüsüdür. Bunu hissedilen sıcaklıkla karıştırmayın, herkesin hissedeceği sıcaklık çok değişik faktörlere bağlıdır. Bu çok daha bilimsel bir kavram. Adını ucu ıslak bir bezle sarılı bir termometreden alır. Kuru bir termometre yalnızca havanın ne kadar sıcak olduğunu söyler, ıslak olan ise o havanın nemi ne kadar taşıyabildiğini de hesaba katar. Bedenin soğuma yöntemi karmaşık bir mekanizma değil, terin derimizden buharlaşmasıdır. Ter buharlaşırken vücuttan ısı çeker ve biz de serinleriz. Ama hava zaten nemle doymuşsa, yani nem oranı %100 ise, ter buharlaşamaz. Vücut o zaman ne kadar terlerse terlesin, ısıyı atacak yer bulamaz. Isıyı atamayınca da vücut sıcaklığı yükselir ve aynı ateşli hastalıklarda olduğu gibi uzun süreli yüksek ateş ölümle sonuçlanabilir.

Yıllardır bilim dünyasının kabul ettiği bir eşik var: 35 ℃ ıslak termometre sıcaklığına altı saatten uzun maruz kalmak, sağlıklı genç bir insan için bile üst sınır sayılıyor. Bu sayı bir gözlem değil, on beş yıl önce yapılmış teorik bir hesaptı ve o günden beri iklim risk modellerinin temel taşı oldu.

Son araştırmalar bu sınırın kâğıt üzerindeki kadar sağlam olmadığını gösteriyor. Bunu hemen “oh be” ile karşılamayın, çünkü durum tam tersi. Yaş, güneşe doğrudan maruziyet, terleme kapasitesindeki bireysel farklar hesaba katıldığında, ölümcül eşik 35 derece değil, özellikle yaşlılar için çok daha aşağıda, bazı kuru ve sıcak koşullarda 22 dereceye kadar inebiliyor. Daha da çarpıcısı olan şu: bilim insanları geçmişte yüksek ölüm oranıyla bilinen sıcak hava dalgalarını tek tek incelediğinde, bu olayların hiçbirinde 35 derecelik klasik eşik aşılmamış, ama yaşlılar için gerçek anlamda hayatta kalınamaz koşullar zaten oluşmuş. Demek ki ölümcül sıcaklık bir eşik değil, sessizce yaklaşan bir çizgi.

Bu riskin en yoğun biriktiği yer Hindistan alt kıtası. Yüksek nem, yoğun nüfus, sınırlı serinleme imkânı bir araya geldiğinde ortaya çıkan tablo bir ihtimal değil, her yaz tekrar eden bir gerçekliktir. Pakistan'ın bazı şehirlerinde sıcaklığın 48-50 dereceye çıktığı günler artık haber bile değil. Buna bir de El Niño ekleniyor. Dünya Meteoroloji Örgütü, güçlü bir El Niño'nun bu yılın ikinci yarısında etkisini artıracağını, önümüzdeki dönem için de benzer bir olayın geliştiğini bildiriyor. El Niño yılları arka plandaki uzun vadeli ısınmanın üzerine biner ve bölgesel sıcaklık rekorlarını daha da yukarı taşır. Hindistan alt kıtasındaki ıslak termometre sıcaklıklarının geçmiş El Niño dönemlerinde nasıl davrandığını otuz yıllık veriyle anlamaya çalışmak, bu yüzden akademik bir merak değil, önümüzdeki yıllara hazırlık meselesidir.

Burada asıl mesele korkutmak değil, sınırın gerçekte nerede olduğunu bilmektir. Erken uyarı sistemleri, sıcak dalgası günlerinde çalışma saatlerinin yeniden düzenlenmesi, yaşlılara ve dışarıda çalışmak zorunda olan işçilere öncelik veren soğutma önlemleri, hepsi bu bilgiyle mümkün olur. Salımları azaltmak elbette gerekli, ama bunu beklerken bugünün sıcağından korunmak da gerekli. Biri diğerinin yerine geçmez, ikisi birlikte yürür.

Islak termometre sıcaklığı meteorologların okuduğu teknik bir sayı değil, bedenin ne zaman pes edeceğini gösteren bir alarmdır ve bu alarm artık uzaktan değil, çoktan içeriden çalıyor.